Ortaça baha
Ortaça baha — hojalyk ýazgylarynda saýlanan ölçegleriň jemini olaryň sanyna bölüp tapylýan arifmetik ortaçadyr. Janly agram, gündelik süýt öndürilişi ýa-da iým tapgyrlarynyň ölçegleri ýaly maglumatlary bir san bilen jemleýär. Netije başlangyç ölçegler bilen şol bir birlikde bolýar we diňe hasaba goşulan mal toparyna hem-de döwre degişlidir.
HerdMobile bilen mal, süýt öndürilişi, satuw we iým hereketleri baradaky seneli maglumatlary el astynda saklaýarsyňyz. Ortaçany hasaplamak ýa-da mukdarlary deňeşdirmek üçin degişli sürini, iými ýa-da sene aralygyny saýlap bilersiňiz. Şeýlelikde, diňe hasaba goşmak isleýän ölçegleriňizi ulanyp, netijäniň haýsy topara we döwre degişlidigini aýdyň görýärsiňiz.
Redaktor: Ender Soyuince · HerdMobile-yň makalalary barada
Hojalyk ýazgylaryndan ortaçany nähili hasaplamaly?
Ortaçany hasaplamak üçin şol bir topara we döwre degişli ölçegleri saýlaň, olaryň bahalaryny goşuň we jemi goşulan ölçegleriň sanyna bölüň. Goşmazdan öň ähli ölçegleriň şol bir birlikde, meselem janly agramyň kilogramda ýa-da süýdüň litrde bolandygyny barlaň. Bölüji, ýagny jemi bölýän sanyňyz, hakykatdan hem geçirilen ölçegleriň sanydyr. Käbir mallar çekilmedik bolsa, sürüniň tutuş sanyny bölüji hökmünde almaň. Hasap bilen bile senäni we mal toparyny ýazsaňyz, netijäniň haýsy ölçegleri aňladýandygyny soň hem anyk bilersiňiz.
Meňzeş ortaça sanlar näme üçin başga ýagdaýy görkezip biler?
Mal toparlary, iýmler ýa-da döwürler tapawutlanýan bolsa, meňzeş ortaça sanlar hem başga ýagdaýlary görkezip biler. Ähli sagylýan sygyrlaryň süýt ortaçasyna ýaňy gölelänler hem, sagym döwrüniň ahyryndakylar hem girýär. Bir agylyň ortaçasy bolsa diňe şol ýerdäki sygyrlara degişlidir. Iým seljermelerini deňeşdireniňizde-de, getirilen iýmleriň görkezijileriniň suwy goşulan agrama ýa-da gury madda, ýagny suw aýrylandan soňky bölege degişlidigini barlaň. Möwsümleri ýa-da iým tapgyrlaryny deňeşdirmezden öň, iki hasapda hem ölçegleriň birmeňzeş düzgün bilen saýlanandygyny, birlikleriň we döwrüň gabat gelýändigini anyklaň.
Hojalykdan bir mysal
Mysal üçin, bir agyldaky iki guzyny çekip, janly agramlaryny 8 kilogram we 12 kilogram diýip ýazdyňyz. Ölçegleri goşsaňyz, 8 kilogram bilen 12 kilogramyň jemi 20 kilogram bolýar. Jemi 20 kilogramy çekilen guzylaryň sanyna, ýagny 2-ä bölseňiz, ortaça janly agram 10 kilogram bolýar. Netije diňe şol iki ölçegi we şol çekilen senäni aňladýar.
Ýönekeý ortaçanyň ýerine haçan agramly ortaçany ulanmaly?
Her ölçeg başga mukdary aňladýan bolsa, agramly ortaçany ulanyň: meselem, tonnasy deň bolmadyk iým tapgyrlarynda ýa-da mal sany dürli agyllaryň süýt seljermelerinde. Ýönekeý arifmetik ortaça her ölçegi deň hasaplaýar. Agramly ortaça bolsa her tapgyryň mukdaryny ýa-da toparyň ululygyny göz öňünde tutup, soňra umumy mukdara bölýär.
Ýetmeýän ölçegleri ortaça hasabynda nol diýip almalymy?
Ýok, ölçelmedik bahalary ne jeme, ne-de ölçegleriň sanyna goşuň. Ýazylmadyk agramy ýa-da süýt mukdaryny nol diýip almak, aslynda geçirilmedik ölçegi hasaba goşýar. Şeýle edilse, hasaplanan arifmetik ortaça hakykatda ölçenen mallaryň hakyky ortaçasyndan pes çykýar. Hasaby diňe bar bolan ölçegler boýunça geçiriň.